हिन्दु धर्मवलम्बीहरुको महान चाड वडा दशैं र तिहार सुरुवात हुँदैछ । नेपाल २०६३ साल जेठ ४ गते बाट अन्तरिम संसदद्धारा धर्मनिरपेक्ष घोषणा भईसकेको मुलुक हो । फेरी पनि उही पुरानै शैलीको दशैं तिहार मानियो । सञ्चार माध्यम,नेताहरुको भाषण देखि सरकारी कार्यालयहरुमा "नेपालीहरुको महान चाड" भनेर सम्बोधन गरेको देखियो, सुनियो अनि पढियो ।
यसले नेपाल बहुधर्म, बहुसंस्कृति भनेर संबिधानले स्वीकारी सके पनि राज्यले अहिले सम्म स्वीकारेको देखिँदैन । एउटै मात्र धर्मको चाडलाई नेपालीहरुको महान चाड भन्नु अन्य धर्मवलम्बीहरुको मुख्य चाडलाई अपहेलना गर्नु हो । दशैं हिन्दु धर्म बाट उत्पत्ति भएको कुरामा कसैको दुई मत छैन र पनि नेपालीहरुको संस्कृति अवश्य हो । यदि हिन्दुकै महान चाड हो भने हिन्दु धर्म भित्रकै दलित समुदायलाई मन्दिर र सार्वजनिक समारोहहरुमा सहभागी हुन बाट किन वञ्चित गराइन्छ ? महान चाड भनिने दशैको आगमन संगै गाउँ घरमा दर्जीले नयाँ कपडा सिलाउने गर्छ सुनारले नयाँ खुकारी र पातको टपरी सम्म बनाएर दिन्छ । अनि एक थरी उच्च र पवित्र जाति भनिनेले नै त्यही दलितवर्गको हातको सीप प्रयोग गर्छन यस्तो ठुलो जात र सानो जात भनिने संस्कार एउटा धर्म निरपेक्ष र नयाँ नेपाल बनाउने युवा पुस्ताले तिरस्कार गर्न सकिदैन ? अर्को तिर हिन्दु मन्दिरहरुलाई पशु बलि दिएर मारकाट होईन शान्ति र अहिंसाको पवित्र स्थल बनाउनु पर्छ । वलि प्रथा भनेको पुरातन र संकुचित संस्कार हो । अनि जनमानसमा यो पनि सोच्ने गरेको छ कि दशैं तिहार भनेको जुवा तास खेल्ने जाँड रक्सी खाने पशू पंछी मारकाट गर्ने र मासु खाने भन्ने आम भावना भईसकेको छ । दशैं यदि नेपालको महान चाड हुनुलाई पराम्परागत केही संस्कारहरुलाई र हिन्दु कट्टरपन्थीहरुको नस्लीय बोध संसोधन गर्नै पर्छ ।
राष्ट्रको ढुकुटी बाट कर्मचारीहरुलाई दशैंै पेश्की भनेर बाँडिन्छ । महान चाडको नाममा दशैं मानउन नसक्ने गरिबहरुको लागि भनेर मन्त्री, सांसदहरुको तोक आदेश र सिफारीसको आधारमा गृह मन्त्रालय बाट रकम उपलब्ध गरिन्छ । तर त्यो रकम कार्णालीका वर्ष दिनमा एक दिन चामल देख्न पाउने जनताले पाउँदैनन् । जो मन्त्री नेता र पार्टी कार्यकर्ताहरुको खल्ती भर्ने काम हुन्छ । दशैं तिहारको अगामनसंगै शैक्षिक संघ संस्था, अफिस कार्यालयहरु १५ दिन बिदा गरिन्छ । तर अन्य धर्मका मुख्य चाडहरुमा न त यसरी राष्ट्रको ढुकुटी बाट सहयोग रकम बाँडिन्छ न त एक दिन भए पनि सरकारी बिदा हुन्छ । भर्खरै मुसालमानहरुको महान चाड इदमा राज्यले एकदिन पनि छुट्टी घोषणा गरिएन । अब इसाईहरुको महान चाड क्रिसमस र बौद्ध धर्मवलम्बीहरुको ल्होछार पनि आउँदै छन् ।
दशैंलाई नेपालीहरुको महान चाड बनाईने हो भने अन्य धर्मवलम्बीहरुको मुख्य चाडपर्वहरुलाई पनि राज्यले समान व्यवहार गरिनु पर्छ । विश्वको एकमात्र हिन्दु अधिराज्य नेपाल धर्मनिरपेक्ष भएको कारण केही नेपाल र भारतीय हिन्दुकट्टरपन्थीहरुलाई पच्न सकेको छैन । त्यसैको परिणाम हो कपिलवस्तुमा घटेको दु:खद घटना र तराई आन्दोलन । तराईवासीहरुको माग समय सान्दर्भिक छ तर त्यस आन्दोलनमा केही दरवारियाहरु र भारतीय कट्टरपन्थीहरुका साथमा माओवादीका बिद्रोही लडाकुहरुको घुसपेस भएको मात्र हो ।
२०३१ सालमा राजा बिरेन्द्रले शान्ति क्षेत्र नेपालको प्रास्ताव राख्द विश्वका अन्य धेरै राष्ट्रहरुको समर्थन प्राप्त भयो तर तिनै हिन्दु धर्मको रक्षा गर्ने भन्ने छिमिकी राष्ट्र भने मौन रहृयो । साँच्चै नै सोच्ने हो भने हाम्रो दक्षिण छिमिकीको नेपाल प्रति हेर्ने दृष्टिकोण अर्को सिक्किम र भुटान भएको नेपाल हेर्न चाहन्छन् । त्यसैले नेपालमा सामाजिक, सांस्कृतिक, राजनितिक, रक्षा, व्यापार, आपूर्ति, आर्थिक, धार्मिक जस्ता हरेक कुरामा न्यानो हस्तक्षेप भईराखेको छ । त्यसैले नेपाललाई कहिल्यै पनि कृष्ण प्रषाद भट्टराईको सिङ्गापुर र क.प्रचण्डको स्विजरल्याण्ड बनाउने सपना पुरा हुन दिने छैन । अन्त्यमा मेरो लेख हिन्दु धर्म र छिमिकीको बिरोध गर्न खोजेको होईन मात्र हामीलाई छिमिकीबाट छिमिकीको व्यवहार र राज्यबाट समान व्यवहार खोजेको मात्र हो ।
अन्तमा: हामी आत्मा निर्भर नभए सम्म परनिर्भर हुनु पर्छ । तर दासत्व स्वीकारेर स्वाभिमान, स्वविवेक र बुद्धिबन्धक राखेर होईन । यसले राष्ट्रलाई विभिन्न धर्म, भाषा, जाति, मधेशी, पहाडी, सबै वर्गलाई हाम्रो भन्ने भावना जाग्छ ।
यसले नेपाल बहुधर्म, बहुसंस्कृति भनेर संबिधानले स्वीकारी सके पनि राज्यले अहिले सम्म स्वीकारेको देखिँदैन । एउटै मात्र धर्मको चाडलाई नेपालीहरुको महान चाड भन्नु अन्य धर्मवलम्बीहरुको मुख्य चाडलाई अपहेलना गर्नु हो । दशैं हिन्दु धर्म बाट उत्पत्ति भएको कुरामा कसैको दुई मत छैन र पनि नेपालीहरुको संस्कृति अवश्य हो । यदि हिन्दुकै महान चाड हो भने हिन्दु धर्म भित्रकै दलित समुदायलाई मन्दिर र सार्वजनिक समारोहहरुमा सहभागी हुन बाट किन वञ्चित गराइन्छ ? महान चाड भनिने दशैको आगमन संगै गाउँ घरमा दर्जीले नयाँ कपडा सिलाउने गर्छ सुनारले नयाँ खुकारी र पातको टपरी सम्म बनाएर दिन्छ । अनि एक थरी उच्च र पवित्र जाति भनिनेले नै त्यही दलितवर्गको हातको सीप प्रयोग गर्छन यस्तो ठुलो जात र सानो जात भनिने संस्कार एउटा धर्म निरपेक्ष र नयाँ नेपाल बनाउने युवा पुस्ताले तिरस्कार गर्न सकिदैन ? अर्को तिर हिन्दु मन्दिरहरुलाई पशु बलि दिएर मारकाट होईन शान्ति र अहिंसाको पवित्र स्थल बनाउनु पर्छ । वलि प्रथा भनेको पुरातन र संकुचित संस्कार हो । अनि जनमानसमा यो पनि सोच्ने गरेको छ कि दशैं तिहार भनेको जुवा तास खेल्ने जाँड रक्सी खाने पशू पंछी मारकाट गर्ने र मासु खाने भन्ने आम भावना भईसकेको छ । दशैं यदि नेपालको महान चाड हुनुलाई पराम्परागत केही संस्कारहरुलाई र हिन्दु कट्टरपन्थीहरुको नस्लीय बोध संसोधन गर्नै पर्छ ।
राष्ट्रको ढुकुटी बाट कर्मचारीहरुलाई दशैंै पेश्की भनेर बाँडिन्छ । महान चाडको नाममा दशैं मानउन नसक्ने गरिबहरुको लागि भनेर मन्त्री, सांसदहरुको तोक आदेश र सिफारीसको आधारमा गृह मन्त्रालय बाट रकम उपलब्ध गरिन्छ । तर त्यो रकम कार्णालीका वर्ष दिनमा एक दिन चामल देख्न पाउने जनताले पाउँदैनन् । जो मन्त्री नेता र पार्टी कार्यकर्ताहरुको खल्ती भर्ने काम हुन्छ । दशैं तिहारको अगामनसंगै शैक्षिक संघ संस्था, अफिस कार्यालयहरु १५ दिन बिदा गरिन्छ । तर अन्य धर्मका मुख्य चाडहरुमा न त यसरी राष्ट्रको ढुकुटी बाट सहयोग रकम बाँडिन्छ न त एक दिन भए पनि सरकारी बिदा हुन्छ । भर्खरै मुसालमानहरुको महान चाड इदमा राज्यले एकदिन पनि छुट्टी घोषणा गरिएन । अब इसाईहरुको महान चाड क्रिसमस र बौद्ध धर्मवलम्बीहरुको ल्होछार पनि आउँदै छन् ।
दशैंलाई नेपालीहरुको महान चाड बनाईने हो भने अन्य धर्मवलम्बीहरुको मुख्य चाडपर्वहरुलाई पनि राज्यले समान व्यवहार गरिनु पर्छ । विश्वको एकमात्र हिन्दु अधिराज्य नेपाल धर्मनिरपेक्ष भएको कारण केही नेपाल र भारतीय हिन्दुकट्टरपन्थीहरुलाई पच्न सकेको छैन । त्यसैको परिणाम हो कपिलवस्तुमा घटेको दु:खद घटना र तराई आन्दोलन । तराईवासीहरुको माग समय सान्दर्भिक छ तर त्यस आन्दोलनमा केही दरवारियाहरु र भारतीय कट्टरपन्थीहरुका साथमा माओवादीका बिद्रोही लडाकुहरुको घुसपेस भएको मात्र हो ।
२०३१ सालमा राजा बिरेन्द्रले शान्ति क्षेत्र नेपालको प्रास्ताव राख्द विश्वका अन्य धेरै राष्ट्रहरुको समर्थन प्राप्त भयो तर तिनै हिन्दु धर्मको रक्षा गर्ने भन्ने छिमिकी राष्ट्र भने मौन रहृयो । साँच्चै नै सोच्ने हो भने हाम्रो दक्षिण छिमिकीको नेपाल प्रति हेर्ने दृष्टिकोण अर्को सिक्किम र भुटान भएको नेपाल हेर्न चाहन्छन् । त्यसैले नेपालमा सामाजिक, सांस्कृतिक, राजनितिक, रक्षा, व्यापार, आपूर्ति, आर्थिक, धार्मिक जस्ता हरेक कुरामा न्यानो हस्तक्षेप भईराखेको छ । त्यसैले नेपाललाई कहिल्यै पनि कृष्ण प्रषाद भट्टराईको सिङ्गापुर र क.प्रचण्डको स्विजरल्याण्ड बनाउने सपना पुरा हुन दिने छैन । अन्त्यमा मेरो लेख हिन्दु धर्म र छिमिकीको बिरोध गर्न खोजेको होईन मात्र हामीलाई छिमिकीबाट छिमिकीको व्यवहार र राज्यबाट समान व्यवहार खोजेको मात्र हो ।
अन्तमा: हामी आत्मा निर्भर नभए सम्म परनिर्भर हुनु पर्छ । तर दासत्व स्वीकारेर स्वाभिमान, स्वविवेक र बुद्धिबन्धक राखेर होईन । यसले राष्ट्रलाई विभिन्न धर्म, भाषा, जाति, मधेशी, पहाडी, सबै वर्गलाई हाम्रो भन्ने भावना जाग्छ ।
कोई टिप्पणी नहीं:
एक टिप्पणी भेजें
नेपाली गरीब हरुको पिडा बोकेको एक मात्र बल्ग गुल्मी राङ्बास ले हाम्रो नेपाली गरीब हरुको पिडा लाई नै उजगार गर्दछ